3 fase railverlichting

Het verschil tussen 1 fase en 3 fase railverlichting zit in het aantal stroomkringen in de rail. Een 1 fase rail heeft één stroomkring, waardoor alle armaturen op de rail tegelijk aan, uit of gedimd worden. Een 3 fase rail heeft drie onafhankelijke stroomkringen naast elkaar, waardoor spots op dezelfde rail toch in maximaal drie losse groepen te schakelen en dimmen zijn, zonder smart lampen. Adapters van 1 fase en 3 fase systemen zijn niet uitwisselbaar en verschillen per merk.

Spots op een 3 fase rail kunnen apart worden geschakeld zonder smart lampen, mits ze op verschillende fasen van de rail zijn aangesloten. Elke fase is met een eigen adapter te koppelen aan een aparte schakelaar of dimmer in de meterkast of wandinbouwdoos. Zo gaat werklicht boven het aanrecht aan een andere schakelaar als sfeerlicht boven het eiland, terwijl beide armaturen fysiek op dezelfde rail hangen. Dit vraagt wel drie aparte schakeldraden naar de wandschakelaar, in plaats van één.

Een 3 fase rail wordt aangesloten met een voedingsconnector waarin fase, nul en aarde per gebruikte fase worden vastgezet, plus een gedeelde nul en aarde voor de hele rail. De voedingsconnector hoeft niet in het midden van de rail te zitten: een eindaanvoeding zit aan het begin of einde, een middenaanvoeding ergens tussen twee raildelen. Werkzaamheden gebeuren altijd spanningsvrij: groep uitschakelen in de meterkast en controleren met een spanningstester. Bij twijfel over de aansluiting van meerdere fasen is een erkend installateur de veilige keuze.

Stroom naar een 3 fase rail brengen zonder frezen kan door de rail te laten starten bij een bestaand lichtpunt en vandaar te verlengen, of door een opbouwkabelgoot te monteren vanaf de centraaldoos of een wandcontactdoos. Een wandcontactdoos is bruikbaar als voedingspunt zolang fase, nul en aarde daarin aanwezig zijn. Frezen in een breedplaatvloer wordt afgeraden, omdat de wapening in de plaat ligt en sleuven de constructie verzwakken. Alleen bij een open vloer of tijdens een renovatie is een enkel boorgat door de centraaldoos of vloer een werkbare optie.

De rail kan vanaf een wandcontactdoos worden gevoed, maar dan is er wel drie aparte aders nodig als meerdere fasen apart geschakeld moeten worden, plus nul en aarde. Vanaf een centraaldoos of bestaand lichtpunt is dit vaak eenvoudiger, omdat daar meestal al een eigen groep ligt. Een wandcontactdoos zit doorgaans op dezelfde groep als andere stopcontacten, wat de belasting van die groep verhoogt. Laat de keuze tussen beide punten controleren op de beschikbare groepen in de meterkast.

Een Philips Hue bridge is niet strikt verplicht naast een Homey, maar wel aan te raden bij gebruik van Hue-producten. Hue-lampen en -accessoires communiceren via Zigbee en zijn daardoor vaak rechtstreeks aan een Zigbee-hub te koppelen. Zonder eigen Hue bridge vervallen functies uit de Hue-app, zoals firmware-updates en vooraf ingestelde scènes, en werken accessoires zoals een wandschakelaarmodule het meest betrouwbaar via de eigen bridge. Op een 3 fase rail is een smart hub overigens niet nodig om per fase te schakelen, dat gaat al via de bedrading zelf.

Een LED-strip met alleen touch-dimming is op te nemen in dezelfde bediening als railverlichting door er een smart stekker of smart LED-driver tussen te plaatsen. Die schakelt de voeding van de strip aan of uit en is te koppelen aan dezelfde app of hub als de rest van de verlichting. De touch-dimfunctie van de strip zelf blijft daarbij intact voor lokale bediening. Bij een 3 fase rail is de strip hiermee als vierde, apart te bedienen lichtbron toe te voegen, los van de drie fasen op de rail zelf.